Filistinli Aktivist Müzikolog: Reem Kelani

Reem Kelani, 7 Ağustos 1963’de Manchester’da doğdu. Kendisi Filistin asıllıdır fakat 1948’de İsrail Devleti’nin kurulması ile birlikte Kelani ailesi Filistin’den sürgün edilmiştir. Bu nedenle Reem Filistin ve Filistin kültüründen uzak büyümüştür. Bundan dolayı Reem, kendisini diasporalı bir Filistinli olarak tanımlar. Bu yazı, Reem’in bir kadın, bir aktivist ve bir diasporalı Filistinli olarak müzik dünyasında varolma çabasını göstermeyi amaçlar.

Reem daha çok küçükken şarkı söylemeye ve piyano çalmaya başlar. Özellikle babasının izlediği filmlerdeki caz müziği unsurları onun dikkatini çeker. Bunlar onun müzikle ilişki kurmasına yardımcı olsa da onun için en etkileyici olan ergenlik çağında gittiği bir aile düğünüdür. Belki de Reem’in Filistin için verdiği mücadele burada başlamıştır. Çünkü Reem ilk defa Filistin kültürünün ve kendi kimliğinin farkına varmıştır. O düğünde yediği yemekler, çalan müzikler… Reem’in aktivizminin ve sahne performansının temelini atmıştır.

Reem, İsrail’in işgaline karşın tavırını göstermek için özellikle Filistin’deki Arap şairlerin 1948 öncesindeki şiirlerini derleyip bestelemiştir. Bunun sebebi 1948’den önce de o topraklarda kültürüyle, kimliğiyle yaşayan bir Filistin toplumu olduğunu kanıtlamaktır. Reem aktivizminin bir parçası olarak müziği, besteciliğini, arşivciliği kullanır. Çünkü Reem, Filistin kültürüne yapılacak katkıların geleneksel halk şarkılarından ve Filistin şiirlerinden geçtiğini düşünüyor.

Reem şu ana kadar bir çok yardım kuruluşu konserine katılmış, kadınlar ve down sendromlu çocuklar için müzik atölyeleri düzenlemiş, çevirmenlik; derleme çalışmaları, seslendirme ve yayıncılık yapmıştır. Reem’in özellikle BBC Dünya Servisi için yaptığı Filistinli Bir Kadının Hayatından Bir Gün programı ve İngiltere’deki göçmen topluluklarının müziğini konu alan Distant Chords programı onun bir diasporalı olarak yaşadıklarını ama yalnızca kendi derdini değil, diğer diasporalı toplumların da derdini anlatma çabasıdır ve en özeli de bu durumu müziğiyle evrenselleştirmesidir.

Sprinting Gazelle

Sprinting Gazelle — Palestinian Songs From the Motherland and the Diaspora Reem’in ilk solo albümüdür. Reem’in Sprinting Gazelle’i bitirmesi 20 yılını almıştır. Albüm 10 şarkıdan oluşmaktadır. Albümdeki şarkıların yarısı Filistin’de, Lübnan’da, Suriye’de, Ürdün’de, Avrupa ve Amerika’da diasporada yaşayan kadınlar ile kaydettiği şarkıların düzenlemeleridir. Reem’in kaydettiği bu şarkılar; kadınların mutfakta yemek yaparken, temizlik yaparken mırıldandığı şarkılardır. Reem, kadınların bazen şarkıya devam edemeyecek kadar duygulandığını söyler ve ekler, “Gördüğüm en güçlü kadınlar onlardı.” Reem albümün diğer yarısını ise 1948 öncesi doğan Arap şairlerin şiirlerini besteleyerek oluşturmuştur. Bu albümün en dikkat çekici özelliklerinden biri de kullandığı müzikal unsurları mükemmel bir şekilde harmanlaması ve bunu kolaylıkla duyurmasıdır. Albümde Reem’in çocukken hayran olduğu caz unsurlarını, şiirlerin dramatikliğini, yıllarca çalışılmış müzikal bilgi birikimini, ustalığını, Reem’in Filistin ve kadınlar için verdiği çabayı ve Reem’in anavatanı Filistin’i belki de en derinden ve en duygusal bir şekilde hissedebiliyoruz. Reem insanın kalbine, ruhuna işliyor.

Reem’in bu albümü yapma amacı kadınların orijinal kayıtlarını korumak, Filistin’in 1948 öncesinde de halkı olan bir toprak olduğunu göstermek ve bu kayıtları ulusal ses arşivlerine eklemektir. Bu albüm 2006 yılında çıktı, Reem 2026’da da hala kadınlar, diasporalı toplumlar ve anavatanı Filistin için mücadele etmeye devam ediyor.